Çeviren Editör: Sebahattin Sumeli
Nöroçeşitlilik, otizm ve diğer gelişimsel veya öğrenme koşullarının ”tedavi edilecek hastalıklardan” ziyade kucaklanması gereken farklılıklar olduğu fikrine dayanan bir terimdir (ve bir harekettir). Nöroçeşitlilik hareketi öncelikle otizm etrafında yoğunlaşıyor ancak diğer koşulları da kapsıyor. Bu durum tartışmasız değildir, çünkü spektrumun en ciddi ucunda yer alan aileler sıklıkla destek ve tedavi için mücadele etmekte ve tıbbi olmayan bir modelin hem tedaviyi hem de durumun altında yatan genetik araştırmaları caydırabileceğinden endişe duymaktadır.
Nöroçeşitlilik paradigması, yelpazedeki bazı kişilerin sahip olduğu yeteneklerle örtüşüyor. Otizmli kişilerin hafıza, hatırlama veya matematik konularında güçlü yetenekleri olabilir. Organizasyon ve detaylara dikkat etme konusunda üstün olabilirler. Bazıları her zaman büyüleyici olan savant sendromuna bile sahip olabilir.
Bu sayfada
- Nöroçeşitlilik nedir?
- Farklı düşünmenin faydaları nelerdir?
- Nöroçeşitlilik neden tartışmalıdır?
- Savant nedir?
- Otizmde savant sendromu ne kadar yaygındır?
- İki kere istisnai ne anlama geliyor?
Nöroçeşitlilik nedir?
Nöroçeşitlilik , popülasyonda beyin fonksiyonundaki çeşitliliğin var olduğu fikridir . Otizm ve DEHB gibi farklılıklar insanlık tarihi boyunca var olmuştur ve hatalı sinir devrelerinden kaynaklanmamaktadır. Nöroçeşitlilik, otizmi bu şekilde görmek yerine, farklı bir düşünme ve davranış biçimi olarak benimsiyor.
Nöroçeşitliliğin savunucuları, toplumun damgalamayı ortadan kaldırmak, uyum sağlamak ve otizmli kişilerin topluma katkıda bulunabilecek kapasitede olduğunu tamamen kabul etmek için çalışması gerektiğine inanıyor. Bu paradigma, otizmi tedavi edilmesi veya tedavi edilmesi gereken bir hastalık olarak gören tıbbi modele zıtlık göstermektedir.
Bu terim, kendisi de otistik olan Avustralyalı sosyolog Judy Singer tarafından icat edildi. 1990’ların sonlarından itibaren Amerikalı gazeteci Howard Blume tarafından popüler hale getirildi. Nöroçeşitlilik öncelikle otizmi ifade etse de, nöroçeşitlilik ve Tourette sendromu, epilepsi, disleksi ve bipolar bozukluk hakkında da konuşmalar var . Farklı düşünmenin faydaları nelerdir?
Düşünce farklılıkları tarih boyunca insanlığın bilim ve sanatta ilerlemesine yardımcı olmuştur. Herkes bir sorun hakkında aynı şekilde düşündüğünde, otizstik biri soruna farklı şekilde yaklaşabilir ve çözümü belirleyebilir.
Otizmin kalıplarına, sistemlerine ve rutin özelliklerine takılıp kalmak işyerinde değerli olabilir. Yüksek işlevli otizmi olan kişiler, örneğin yazılım testi veya kalite kontrol pozisyonlarında mükemmel olabilirler. Nöroçeşitlilik neden tartışmalıdır?
Otizm topluluğunda nöroçeşitlilik etrafında, otizmin çeşitli doğasından kaynaklanan bir gerilim var. Nöroçeşitliliğin savunucuları, genellikle yüksek işlevli otizmli yetişkinler, otizmli bireylerin oldukları gibi kabul edilmesi gerektiğini savunuyorlar. Bu durumu bir hastalık olarak ele almak ve çocukları özgün benliklerini bastırmaya eğitmek yanlış olduğunu ve insanlıktan çıkarıcı olduğunu vurguluyorlar
Nöroçeşitliliğin muhalifleri ise genellikle ağır otizmli kişilerin aile üyeleridir. Otizmin bir engellilik olduğuna ve ağır otizmli kişilerin ve sevdiklerinin acılarını hafifletmek için tedavinin-sağlığın kritik önem taşıdığına inanıyorlar. Otizmi nörolojik bir farklılık olarak kabul etmek, günlük olarak yaşadıkları zorlukları baltaladığını düşünüyorlar.
Bazıları iki perspektif arasında bir denge olduğuna inanıyor . Bilim adamları ve klinisyenler otizm için etkili ve uygun fiyatlı tedaviler geliştirmeye devam etmelidir. Aynı zamanda toplum damgalamayla mücadele etmeli ve okulları, ofisleri ve konutları daha uygun hale getirmelidir. Savant nedir?
Savant sendromu, otizmli veya başka bir engeli olan bir bireyin belirli bir alanda olağanüstü becerilere sahip olmasıdır. Örneğin, bir bilgin yetenekli bir klasik müzisyen olabilir veya bulmacaları son derece hızlı bir şekilde tamamlayabilir. Bir savantın yeteneğinin bir açıklaması, hafızayı desteklemek için ek beyin bölgelerinin organize olması ve yeniden düzenlenmesidir.
Rain Man filminin ilham kaynağı olan Kim Peeks de bu teoriye uyuyor. Peeks olağanüstü bir hızla okuyor: Bir kitabın her iki sayfasını da aynı anda, her birini tek gözle, içeriği mükemmel bir şekilde akılda tutarak okuyor. Ayrıca yön ler, tarih, politika ve spor istatistikleri konusunda inanılmaz bir hafızası vardı. Peeks’te beynin iki yarıküresi arasındaki iletişimi kolaylaştıran korpus kallosum yoktu. Okumanın kökeni genellikle sol yarıkürededir, ancak Peeks bu yeteneği her iki yarıkürede de geliştirmiş olabilir ve bu da onun savant yeteneklerine yol açmış olabilir.Otizmde savant sendromu ne kadar yaygındır?
Savantlar popüler hayal gücünü yakalar ve genellikle filmlerde, TV şovlarında ve kitaplarda tasvir edilir. Savant sendromlu kişilerin yaklaşık yarısında otizm vardır, ancak otizmli kişilerin yalnızca yüzde 10’u savanttır. Kavram, spektrumdakilerin medya tasvirlerinde aşırı temsil edilebilir.İki kere istisnai ne anlama geliyor?
İki kez istisnai veya 2E, hem entelektüel açıdan yetenekli hem de öğrenme veya gelişimsel zorluk yaşayan çocukları veya yetişkinleri ifade eder. Bu durum otizmli, DEHB’li veya disleksili kişiler için geçerli olabilir.
Bir kişinin durumu bir engelliliği maskeleyebilir veya bir engellilik, kişinin yaşadıklarını maskeleyebilir. Bir çocuğun okulda iki kez istisnai olarak tanımlanması veya bir yetişkinin hayatının ilerleyen dönemlerinde teşhis aramaya karar vermesi durumunda, her ikisinin de kabul edilmesi bireylerin destek veya hizmet bulmasına yardımcı olabilir.