Yardım Etmek İstiyorsunuz, Peki Nasıl?
Eşinizin, arkadaşınızın, meslektaşınızın ya da bir yakınınızın Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) özellikleri gösterdiğinden şüpheleniyorsunuz. Davranışları size zorlayıcı geliyor ya da bir şekilde onun da zorlandığını hissediyorsunuz. Yardım almasının iyi olacağını düşünüyorsunuz ama bunu ona nasıl söyleyeceğinizi bilemiyorsunuz.
Açık mı konuşmalısınız? Yoksa daha dolaylı bir yol mu denemelisiniz?
İşte bir OSB uzmanı olarak sıkça önerdiğim ve işe yaradığı görülen 5 temel yaklaşım:
1. Suçlamak Yerine Sorumluluğu Paylaşın
Birine yardım önermek istiyorsanız, ilk yapmanız gereken şey şu düşünceden uzaklaşmaktır:
“Bu sorun tamamen onun suçu.”
Unutmayın, bu kişiyle bir ilişkiniz var ve ilişkiler daima iki taraflıdır. Birlikte yaşanan sorunlar da genellikle iki tarafın katkısıyla ortaya çıkar. Suçlayıcı bir dil kullanmak, kişiyi savunmaya iter ve kapıları kapatır.
Örnek yaklaşım:
“Son zamanlarda ikimizin de zorlandığını fark ediyorum. Belki bir uzmandan destek almak hepimiz için iyi olabilir. Ne dersin?”
Bu tarz bir yaklaşım, hem kişinin kendini daha az savunmada hissetmesini sağlar hem de gerçek bir iş birliği ortamı yaratır.
2. Davranışı Olumlu Bir Dille Çerçeveleyin
Yardım istemeyi önermek, kişi tarafından eleştiri ya da “sende bir sorun var” mesajı gibi algılanabilir. O yüzden önerinizi mümkün olduğunca olumlu bir çerçevede sunmaya çalışın.
Örnek:
“Bence güçlü yanlarını daha iyi ortaya koymana ve seni zorlayan şeyleri çözmene yardımcı olabilecek biriyle görüşmek sana iyi gelebilir.”
Yani mesele bir “eksiklik” değil; daha çok “gizli potansiyeli keşfetmek” gibi sunulursa, kişi bunu kabullenmeye daha açık olur.
3. Belirsiz Olmayın, Net Konuşun
Bazı insanlar “rahatsız etmeyeyim” diye yardım teklifini belirsiz cümlelerle dile getirir. Ancak bu durum genelde kafa karışıklığı yaratır ve güvensizlik hissi doğurabilir.
Yanlış örnek: “Bir uzmana danışmak belki iyi olabilir, ne dersin, belki senin de hoşuna gider, yani şey…”
Doğru örnek: “Sana uygun olabileceğini düşündüğüm bir değerlendirme süreci var. Süreci, süresini ve nasıl işlediğini araştırdım. İstersen birlikte bakabiliriz.”
Netlik, hem güven verir hem de kişinin önerinizi daha ciddiye almasını sağlar.
4. Araştırmanızı Önceden Yapın
Yardım önerdiğiniz konuda bilgi sahibi olmanız çok önemli. Çünkü kişi size “Peki bu nasıl oluyor?”, “Ne kadar sürer?”, “Ne yapacaklar?”, “Bana ne faydası olur?” gibi sorular sorabilir.
Eğer siz de konuyu bilmiyorsanız, kişi doğal olarak şüphe duyabilir.
Hazırlıklı bir yaklaşım:
“Otizm değerlendirmesi yaklaşık 2-3 saat sürüyor. Görüşmeler, bazı testler ve gözlemler oluyor. Sonunda güçlü ve gelişime açık yönlerini gösteren bir rapor veriliyor.”
Böyle bir açıklama, kişinin sürece dair kaygılarını azaltır ve daha olumlu yaklaşmasına yardımcı olur.
5. İlk Görüşmeye Birlikte Gitmeyi Teklif Edin
Yalnız kalma korkusu ya da süreci tek başına yönetemeyeceği düşüncesi, yardım istemeyi zorlaştırabilir. Özellikle OSB’li bireyler için yeni ortamlara adapte olmak zor olabilir.
Bu noktada ona eşlik etmeyi teklif etmek çok etkili bir destek olur.
Örnek:
“İlk görüşmede yanında olmak isterim. Beraber gideriz, süreci birlikte öğreniriz. Senin için daha rahat olur diye düşündüm.”
Bu teklif, hem ilginizi hem de desteğinizi göstermiş olur. Kişi yalnız olmadığını hisseder.
Sonuç: Yardım Önermek Empati ve Sabır Gerektirir
Otizm Spektrum Bozukluğu olan bir yetişkine yardım teklif etmek; kırıcı olmadan, suçlamadan ve iyi niyetle yapılmalıdır. Yardım istemek çoğu kişi için zaten zor bir süreçtir. Ancak anlayışlı, bilgili ve net bir yaklaşım, kapıları aralayabilir.
Unutmayın: Amaç teşhis koymak değil, birlikte daha sağlıklı bir yol bulmak.