ÖZEL GEREKSİNİMLİ ÇOCUK 

Kitabının anlaşılması

Prof. Dr. Stanley I. Greespan

      Kuramsal Temeller :

1. Çocuklar yaşantılarında ebeveynleri ve yetişinler tarafından etiketleniyorlar, klinik ve davranışsal sorunları yüzünden hayat boyu sürüyor bu etiketlenme. Gelecekleri hakkında kesin sınırlandırıcı hükümler veriliyor,  aileler de bunun üzerine çocuklarından beklentileri sınırlandırılıyor.
2. Ayrıca bu çocukların farklı oluşlarından çok birbirlerine benzedikleri kanısını oluşturur. Vakalarda önemli derecede farklı olduklarını kendine özgü ve farklı sinir sistemi ve ayrı özel bir zihinsel gelişim sistemine sahiptir.
3. Çocukların her birinin kendine özgü sinir sisteminin öğeleri ile çalışmayı esas alan bir tedavisel planlama ve çalışma gereklidir.
4. Çocuğun güncel yaşamında dünyayla ve çevresindeki insanlarla ne şekilde iletişimde bulunduğu incelenmelidir. 
5. Etkileşim öğrenme için son derece için önemlidir.
6. Çocuğun gelişimsel düzeyi ve kendine özgü süreçleme yetenekleri üzerinde yoğunlaşmak gereklidir
7. İşlevsel yetirli kuvvetlendirecek şeyler üzerinde durulmalıdır. 

8. Gelişimsel Yaklaşım Modeli
   1. Bu model, her çocuğun gelişim merdivenini tırmanmasına yardım esasına dayanıyor.
   2. Çocuğun yaşadığı dünya ile uyum sağlaması için altı gelişimsel yeteneğinin üstesinden gelmesine yardım eder.
   3. Bu beceriler hepimizin öğrenme ve gelişimine temel oluşturur.
   4. Özel çocuklar bu becerileri kolaylıkla aşamazlar
   5. Bu yetenekler harfleri isimlendirmeden ve saymayı tanıma prensibini güden geleneksel bilişsel yetenekler değildir. Bunlar işlevsel temel yetilerdir.
   6. Hayatın erken dönemlerine ait duygusal yaşantılar üzerine kurulmuştur.
   7. Bu beceriler;  düşünme süreci, problem çözebilme  ve güçlüklerin üstesinden gelebilme gibi ileri derecedeki ruhsal fonksiyonların temelidir.

9. Sağlıklı gelişim için altı temel en önemli yaşantı,

  ALTI TEMEL GELİŞİMSEL YETENEK : 

• Çevrede varolan görüntülere seslere ve duygulara gerekli ilgiyi gösterebilmek ve onlara karşı kendini sakinleştirme yeteneği,
  • Çevremizdeki diğer insanlarla gerekli ilişkilere girebilme yeteneği,
  • Karşılıklı iletişim kurabilme yeteneği,
  • Fikirler yaratabilme yeteneği,
  • Karmaşa yüz ve vücut hareketleri kullanabilme, edinilmiş yaşantıları bir dizi haline getirerek düşünülmüş ve amaçlı bir şekilde problem çözebilmeye yönelim yeteneği
  • Fikirler arasında köprüler kurabilme ve onları gerçeklik ilkesi bazında mantıklı kullanabilme

10. Çocuk dünyasının üç yönü var : 

 birincisi, çocuğun fonksiyonunu hızlandıran veya köstekleyen biyolojik ve nörolojik gizil yada düzensizlikleridir.

 İkincisi, çocuğun ebeveynleriyle, öğretmenleriyle ve diğerleriyle olan etkileşimidir.

 Üçüncüsü, ailenin yaşam ve iletişim patern’leri, kültür ve geniş çevresidir.

11. Biyolojik Düzensizlikler:  Özel gereksinimli çocuklar yaşamlarını sürdürürken işlevsel olabilmeleri için gereken yetilerin gelişimini engelleyen biyolojik kusurları vardır. Bunlar üç tipe ayrılabilir :

11. Duyumsal tepkisellikle görülen güçlükler, duyu organlarıyla algılamaya ilişkin tepkiler
12. Süreçleme güçlükleri, algılamakta olduğu duyumsal materyalden bir anlam çıkarmakta güçlük çeker
13. Yanıtları art arda düzenleme sürecini yaratılmasında yada planlamasında güçlükler

 Her güçlük çocukla iletişimi güçleştirir

 Çocuğun öğrenme, yanıtlar verme ve büyümesini engeller

 Çocuğun ilerlemesini istiyorsak her şeyden evvel onun bu alanların her birinde nasıl işlevsellikte olduğu bilmeliyiz.

 Yani çocuğa ilişkin zorlukların saptanması gerekir.

12. Çocuğun çevresiyle oluşan iletişim paternleri

             Çocukların diğerleriyle ilişkilerinde kullandığı yöntemler önemlidir.

13. Aile ve toplumsal paternler

Ailenin çocuk yetiştirme konusunda ve ebeveynlik görevine farklı birtakım eğilimler göstermesi

Ailenin çocuklarıyla ne şekilde bağlantı kurduğu

 Çocuğun gelişimsel yetilerinin ustalaşmasında ; 

1. çocuğun biyolojik eksiklikleri
2. etrafında kendisine bakım ve eğitim veren kişilerle olan iletişim şekli
3. o kişilerin çocuğa gösterdiği iletişim stili  önemli rol oynar.

GELİŞİMSEL yaklaşımın kullanılması :

1. Çocuğun kendine özgü biyolojik profilini değerlendirme,
   1. Bunun için her birinin özgün kişiler olduğunu kabul etmek,
   2. Onları benzer olarak tanılayıp benzer tedavi programlarını uygulamamak
2. Bu profilin çocuğun kendisine bakım ve eğitim veren çevre  kişileriyle olan ilişkisi nasıl etkilediğini gözlemleyebilme,
3. Yukarıdaki üç alanı kuvvetlendirecek, her birinin kişisel gereksinimlerine uygun tedavi programlarını geliştirme, 

Düzenleyici Sistem Bozuklukları 

1.  Bu bozuklularda : 

1. Çocukta duyumlara tepki vermekte
2. Duyguları süreçlemede
3. Motor planlamada farklılıkları vardır.

3. İletişimlerinde diğerlerine karşı sıcak olmalarıyla ayırt edilirler
4. bilişsel ve dil problemleri pek yoktur
5. paylaşma, uyum sağlama, daha agresif olma, bilgileri süreçleme ve öğrenme öğelerindendir. 
6. Beş tipi vardır : 

1. Duygusal / korkulu
2. asi
3. içedönük / kendi odaklı
4. aktif  / iletişim kurmaya aç
5. dikkatsiz

  Kişisel Profil oluşturma veya Tedavisel Araya Girme

1. Çocuk,
   1. kazanılan bilgilerin nasıl süreçlendirildiğine
      1. aksiyonlarını nasıl planladığına
      1. duygulara
      1. davranış ve düşüncelerini art arda sıralayışına nasıl tepki vermektedir.
2. Fonksiyonel olarak duygusal, sosyal ve entellektüel kapasiteleri hangi düzeydedir ?
3. Tipik ve pek gerekli etkileşme paternleri 
4.  Aile paternleri ne alemdedir. ? 
5. dokunmaya ve sese tepki
6. işitsel süreçleme
7. motor planlama
8. bilişsel motor yetenekleri

   Değerlendirme 

1. Şimdiki durumdaki fonksiyonel düzeyi
   1. yaşam ve hastalık öyküsü
      1. ona en yakın bakım verenlerin ortalama yarım saat süreyle gözlemlenmesi ( ebeveyn çocuk etkileşim raporu düzenlenmesi ) 
      1. testler prensip itibariyle tanıya temel oluşturmamalıdır.
      1. her çocuğun güçlü ve zayıflıklarını tanımlayabilecek bir değerlendirme yaklaşımı önemlidir.
      1. çocuğun duygusal süreçlerine
      1. motor profiline
      1. ona bakanlarla etkileşim paternlerine
      1. bakıcıların ona gösterdiklerini iletişim paternlerini
      1. dil ve algılama yeteneklerini
      1. tüm fiziksel yapısını
      1. işlevsel kapasitesine bakılabilir.
      1. anlık yada bir gün için planlanan bir şeyden çok zaman olayıdır.
      1. tedavi parçasının ayrılmaz parçasıdır.
      1. standardize edilmiş bir tedavi yöntemi uygulamak yerine kişisel farklılıklarını esas alan bir yöntem izlemek gerekiyor.
      1. değerlendirme süreci sürekli olmalı
      1. tedavi programı da ona uygun olarak değiştirilmeli, yenilenmeli
      1. çocukların duygularını düşüncelerine bağlatabilme
      1. onlar için sunulan faaliyetlere yöneltilmek yerine kendilerinin içten gelen arzularına yanıt veren aktiviteler oluşturulmalıdır.
      1. çocuğun kendi insiyatif ve arzularını hedefleyen ve o alanda var olması gereken bazı yetileri harekete geçirip benimsettiklerinde en iyi sonuçlar alınmaktadır.
      1. o kendisinin kim olduğunu, ne istediğini, ne yapmaya yetenekli olduğunu

BİRİNCİ BÖLÜM

Etiketin Ötesine Geçme,

Etiketlerle Yaratılan Problemler

Kişisel Farklılıkları Tanıma

Bir Vak’a Örneği : Austin

Bölümlerinden oluşmaktadır. 

      Bu bölümde Ben adlı bir çocuğa Yaygın gelişimsel bozukluk YGB, otistik tanısı konulur. 

      Otizmde dil – lisan gelişiminde bir gecikme, göreceli olarak iletişim kuramama, gözlerini kaçırma, insanlardan kaçınma ve etrafa hiç ilgi göstermeme, iletişimi reddetme, bazı bilişsel güçlükler vb. vardır.

      Otizmin bazı belirtilerinin bu çocukta gözlemlenmemesi terapistin dikkatini çeker. Çocuğun durumunun anlaşılmadan bir tanı yada etiket konulduğunu gösterdiğini belirtir. 

       Bundan sonra ailesinin ona yaklaşımında zamanla etiketlemeler ortaya çıkar ve bu sınırlılıkların tedavi sürecini zorlaştırdığını görülür. 

Bugün bir çok çocuk yanlış bir yönlendirmeye uğrar

Bu çocuklar zamanla etiketlenirler

Çocuğun güçlü ve zayıf yönleri birlikte ele alınacağına zamanla sadece sınırlılıklar ve sıkıntılar görülmeye başlanır.

Tanılar çocukların yada bireylerin semptomlarını özetlerler ama :

1. Çocuğun bu güçlüklerinin altında yatan nedenleri hakkında bilgi vermemektedir.

1. Çocuk dış dünyadan gelen bilgileri nasıl içselleştiriyor ……düşünme
   1. Nasıl süreçliyor……..duyulama
   1. Nasıl yanıtlıyor………iletişimde bulunma  bu konulara ilişkin bilgi vermezler.

• Dolayısıyla çocukları çok genel olan tanı gruplarına koyduğumuzda problemlerin altında yatan saklı biyolojik süreç farklılıklarını örteriz.

• Bu tip tanılamalar, çocuğun gelişimsel bakımından hangi evrede bulunduğunu bildiremezler.

Kişisel Farklılık  Kavramı

1. Her bir çocuğun kendine özgü biricik kişisel profiline bakmak
2. onun biyolojik güçlükleri, aile paternleri ve gelişimsel merdivenine dikkatlice bakmak
3. ve edindiğimiz bilgileri ebeveynleri terapistleri ve eğitimcileri de içeren bir araya girme tedavi planı düzenlemek anlamına gelir. 

Önemlidir : 

1. Özel gereksinimli çocuk birdan fazla alanda problemlidir.
2. Bu kapsamlı tedavi gerektirir.
3. Psikolojik testler yaparken çocuğun evdeki davranışıyla test sırasındaki okuldaki davranışları farklı olabilir.
4. İlk adım : 

      başlangıç değerlendirmesinde …..

Onun o andaki fonksiyon kapasitesi

Ayrıntılı alınmış bir öykünün ötesinde

Çocuk ile ebeveynleri ve bunun gibi çocuk ile terapist arasındaki etkileşimlerin uzun süre gözlemlenmesi gerekir.

BİYOLOJİK BOZUKLUKLAR

Farklılık ve özel olmayan durumunda farklı bir sınıflama 

Sınıflama amacı :

         Güncel yaşamda fonksiyon bakımından kendilerini nasıl ifade edebildiklerine göre yapılan sınıflama : 

3. DUYGUSAL TEPKİSELLİK : duyguları nasıl aldığımızı, gelen bilgilerin duyu organlarımızdan geçiş şekli.
4. DUYUSAL SÜREÇLEME : onları nasıl anladığımızı, içselleştirdiğimiz bilgiler nasıl bize anlam verirler.
5. Normal Kas gerilimi, motor planlama ve tüm bilgileri bir sıraya koyma dizileme, onlara nasıl tepki verdiğimizi içerir. Vücudumuzu nasıl kullanırız, nasıl planlar ve uygulama alanına koyarız

DUYU SİSTEMİ :

1. Duyular düşünme yetisinin var olmasını sağlar.
2. Birkaç duyu sistemleri de vardır. 

1. Vestibüler Sistem : 

yerçekimine ve hareketlere duyarlı olup

kasların doğal gerilimine 

dengeye

yerden kalkmaya katkıda bulunur.

• Proprioseptif Sistem : 

uzayda vücudun durum ve hareketleri hakkında bizi bilinçlendirir

                                motor kontrol

                                vücut şemasını şekillendirir. 

                   Bu sistemler bizim kendi vücudumuzu içinde bulunduğumuz uzayda ben nede dururum ve dünya nerede başlar bağlamında emin kılmaya sağlar

                   Oturduğumuz hareket ettiğimiz ve ayakta durduğumuz, diğer kimselere yaklaştığımız ve tehlike hissettiğimizde nasıl korunmamız gerektiğini hislerimizi bize duyumlarlar. 

• Duyusal Eşik Önemlidir. 

SÜREÇLEME SİSTEMİ

1. Dış dünyadan gelen bilgilerin içe alınması ve bunların ne olduklarının ne anlama geldiklerinin mimarı süreçleme sistemidir.
2. Süreçleme esnasında içe alınan bilgiler yorumlanır.
3. Işık parçacıkları renklere, resimlere, yüzlere ve diğer imajlara,

Ses dalgaları sözcüklere, müziğe ve diğer anlamlı seslere,

Yani beyindeki milyonlarca patika her saniyede bir milyonlarca birikmiş duyusal bilgileri    yorumlar

• Süreçleme Basamakları :
  • duyusal süreçleme 
  • bilişsel süreçleme
  • Afektif  yada duygusal süreçleme

• Duyu organıyla alınan bilgi süreçlenirken diğer duygu sistemlerine çevrilir.

MOTOR SİSTEMLER

1. Dış dünyadan gerekli bilgilere yanıt vermemizi sağlar. 
   1. kas tonu, kaslarımızın vücudumuzu büyük bir çaba sarf etmeksizin taşıması, hareket ettirmesi 
   1. motor planlama, kişinin bir seri kas hareketi planlama ve uygulama yeteneğine verilen isimdir.
   1. dizilemeye koymak, bu davranışları belli bir sıraya koyarak yapma davranışıdır.

Çocukla birlikte çalışmak

1. çocuğun verdiği ip uçlarını izlemek
2. etkileşim

ÇOCUĞUN VERDİĞİ İP UÇLARINI İZLEMEK  : 

Onun ilgilerine ve motivasyonuna bir çekim sergilemek

Duygu ve heyecanlarını hemen bir etkileşim için başlangıç noktası olarak almak demektir. 

ETKİLEŞİM

Birbirinden özgün paralel aktiviteler göstermek yerine arada kendinize ve çocuğunuzun birbirinize yanıt vermeniz olup biten her şeyi iki yönlü bir değiş dokuşa dönüştürmek demektir. 

ZEKA 

1. geleneksel olarak bizler zekayı sınırlı bir şekilde ölçeriz
2. standart bir zeka testi bilişsel, hafıza, motor, duyusal, dil ve uzaysal işlevleri içeren toplu bir pakettir.
3. testler gizli kalmış uslamlama ve düşünme yetilerine erişemezler
4. çocuğun yaratıcı düşünme yeteneğine sahip olup olmadığını 
5. yada gerçek hayatta ne dereceye kadar problem çözüp çözemeyeceği konularında yeterli bilgi vermezler
6. çocuğun sosyal yaşamında aile hayatında ilişki kurabilmesi
7. yada iş konumunda diğer insanlarla duygusal ve işlevsel alışverişte bulunması gibi konularda yetersizdir.
8. zeka, yaşanmış duygusal deneyimlerle fikirler üretmek, onları dışarıya yansıtmak ve organize etme yeteneği olarak tarif edilebilir.
9.  bizim amacımız bu iki yetiyi çocuklarımızda yapılandırabilmektir.
10.  

Duydurum

Duygular

Niyet

Arzu

Heyecan

Odaklaşmayı öğrenme

İletişime girişme

O ilişki içinde kalabilme

Doğal ve gelişigüzel ama amaçlı sözsüz olarak ta problem çözebilmeye yetenekli 

Düşünmek için fikirleri kullanabilme durumları da zeka kadar önemlidir.

11. Heyecanlar  ve duygusal deneyimler

1. deneyimlerimizi isimlendirmeyi, kodlamayı
2. yaşantılarımızı birbirinden ayırmayı
3. deneyimlerimizi paternleştirmeyi veya gruplandırmayı
4. yani durumlar oluştuğunda nasıl davranacağımız konusunda deneyimlerimizi kullanmayı
5. problem çözmemizi mümkün kılar.
6. Okuma ve matematik gibi konularda son derece gereklidir.
7. Bir kendilik duygusu geliştirebilmemi
8. Fanteziyi gerçekten ayırt etmemizi
9. Dürtüleri kontrol edebilmemizi
10. Arkadaşlarımızla haşır neşir olmamızı
11. Duygusal sosyal ve entelektüel gelişim için gereklidir.

12. Bu tür çocuklar neden ve niye yaratıcı ve soyut düşünmek konusunda bu denli zorlanıyorlar.
13. Biz onlara gelişimsel zorluklarını yenmek noktasında en iyi bir şekilde ne kadar yardımcı olabiliriz.