Randevu Talebinde Bulunun
Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB), beynin gelişim şekliyle ilgili bir durumdur. Bu durum, bireyin başkalarıyla iletişim kurmasını ve sosyal ilişkiler geliştirmesini zorlaştırır. Aynı zamanda sınırlı ilgi alanları ve tekrarlayıcı davranışlar da görülür.
“Spektrum” kelimesi, otizmin herkeste farklı şekilde görülmesini ifade eder. Bazı bireylerde belirtiler çok hafif olabilirken, bazılarında daha belirgin ve yoğundur.
Eskiden otizm, Asperger sendromu, çocukluk çağı dezintegratif bozukluğu gibi farklı isimlerle anılan durumlar artık tek bir başlık altında toplanmıştır: Otizm Spektrum Bozukluğu.
Genellikle belirtiler çocuklukta başlar. Örneğin bazı çocuklar sosyal ilişki kurmakta ya da okulda uyum sağlamakta zorlanabilir. Belirtiler genellikle ilk yıl içinde fark edilir. Bazı çocuklar 18-24 ay civarında daha önce kazandıkları bazı becerileri kaybedebilir.
Otizm için kesin bir tedavi yoktur ama erken yaşta başlayan eğitim ve destek, çocuğun gelişiminde çok büyük fark yaratabilir.
Belirtiler
Otizm belirtileri çocuklarda çok erken yaşlarda görülebilir. Örneğin:
- İsmi söylendiğinde tepki vermemek
- Göz teması kurmamak
- Oyun oynamaktan çok yalnız kalmayı tercih etmek
- Konuşma gelişiminin gecikmesi
Bazı çocuklar başlangıçta normal gelişim gösterir, sonra sosyal olarak geri çekilir ya da kelime kullanımı gibi bazı becerileri kaybeder. Genelde belirtiler 2-3 yaşlarında belirginleşir.
Bazı bireylerde belirtiler hafif olabilir ve bu yüzden durum geç fark edilebilir. Örneğin kişi, sadece sosyal ilişkiler zorlaştığında (okula başlama, işe girme gibi) otizm tanısı alabilir.
Her bireyin yaşadığı belirtiler farklı olabilir. Kimileri öğrenme güçlüğü yaşarken, kimileri çok zeki olabilir ama duyguları anlamakta ya da iletişimde zorlanabilir.
Sosyal İletişim ve Etkileşimde Görülen Belirtiler
Otizmli bireyler şu davranışlardan bazılarını gösterebilir:
- İsmi söylendiğinde dönüp bakmaz, sanki duymuyormuş gibi davranır
- Sarılmaktan hoşlanmaz, yalnız vakit geçirmeyi tercih eder
- Yüz ifadeleri sınırlı olabilir, göz teması kurmaz
- Konuşmada gecikme olabilir veya daha önce öğrendiği kelimeleri unutabilir
- Sohbet başlatmakta ya da sürdürmekte zorlanır
- Konuşurken robot gibi ya da şarkı söyler gibi bir ton kullanabilir
- Sorulara cevap vermekte ya da anlamakta zorlanabilir
- Başkalarının duygularını fark etmez gibi davranabilir
- Jest ve mimik gibi sosyal ipuçlarını anlamakta zorlanır
Davranış Kalıpları
Otizmli bireylerde tekrar eden ve sınırlı davranışlar da sık görülür. Örneğin:
- El çırpma, sallanma, dönme gibi tekrar eden hareketler
- Rutinlerine çok bağlı olmak; küçük bir değişiklik bile huzursuzluk yaratabilir
- Nesnelerin detaylarına (örneğin araba tekerleğinin dönmesi) aşırı ilgi göstermek
- Işık, ses veya dokunma gibi duyulara karşı aşırı hassas ya da tepkisiz olmak
- Hayali oyunlara ya da taklit oyunlarına katılmamak
- Belirli yiyecekleri tercih etmek, dokusundan hoşlanmadığı yemekleri reddetmek
- Ayak ucunda yürümek ya da sakar hareketler yapmak
Zamanla bazı çocuklar sosyal etkileşim kurmayı öğrenebilir. Özellikle hafif belirtiler gösteren bireyler, destekle daha bağımsız bir yaşam sürdürebilir. Ancak bazı bireylerde sosyal beceri sorunları kalıcı olabilir ve ergenlik döneminde duygusal zorluklar artabilir.
Ne Zaman Doktora Başvurmalı?
Bebekler farklı hızlarda gelişir, ama bazı belirtiler erken fark edilebilir. Eğer çocuğunuz:
- Göz teması kurmuyorsa
- İsmi söylendiğinde tepki vermiyorsa
- Konuşması gecikiyorsa
- Sosyal ilişki kurmada zorluk yaşıyorsa
mutlaka bir sağlık uzmanına danışmalısınız. Erken teşhis, çocuğun gelişimi açısından çok önemlidir.
Nedenler
Otizmin kesin nedeni bilinmiyor. Ancak genetik faktörlerin ve çevresel etkilerin rol oynadığı düşünülüyor.
Genetik Faktörler: Bazı genetik değişiklikler (örneğin kırılgan X sendromu) otizm riskini artırabilir. Bu değişiklikler kalıtsal olabilir veya doğumdan önce kendiliğinden gelişebilir.
Çevresel Etkenler: Bazı araştırmalar, hamilelikte geçirilen enfeksiyonlar, bazı ilaçlar veya hava kirliliği gibi çevresel faktörlerin etkili olabileceğini düşünüyor.
Aşılar: Bilimsel olarak, aşılarla otizm arasında hiçbir bağlantı bulunmamıştır. Aşı karşıtlığını doğuran eski bir araştırma hatalıydı ve geri çekilmiştir. Aşılar çocukları ciddi hastalıklardan korur.
Risk Faktörleri
Otizm, her milletten ve kültürden çocukta görülebilir. Ancak bazı durumlar riski artırabilir:
- Erkek çocuk olmak: Erkek çocuklarda otizm, kızlara göre 4 kat daha sık görülür.
- Ailede otizm öyküsü: Ailede bir bireyde otizm varsa, diğer kardeşlerde de görülme ihtimali artar.
- Bazı genetik hastalıklar: Kırılgan X sendromu, Rett sendromu, tüberoz skleroz gibi durumlar otizmle ilişkilendirilebilir.
- Erken doğum: 26. haftadan önce doğan bebeklerde risk daha fazladır.
- İleri yaşta ebeveynlik: Anne veya babanın ileri yaşta olması, riski bir miktar artırabilir.
Komplikasyonlar
Otizmli bireyler bazı zorluklar yaşayabilir:
- Okulda öğrenme güçlükleri
- İş bulmakta veya işte kalmakta zorluk
- Yalnız yaşayamamak
- Sosyal yalnızlık
- Aile içi stres
- Zorbalık veya istismara uğrama
Önleme
Otizmi tamamen önlemenin bilinen bir yolu yok. Ancak bazı araştırmalar, hamilelikte alınan folik asit gibi vitaminlerin riski azaltabileceğini gösteriyor. Bu konuda daha fazla bilimsel çalışmaya ihtiyaç var.
En önemlisi, belirtiler erken fark edilirse tedavi ve destek çok daha etkili olur. Otizmli bireyler tamamen iyileşmese de, destekle çok daha bağımsız ve mutlu bir yaşam sürdürebilirler.
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/autism-spectrum-disorder/symptoms-causes/syc-20352928