Son yıllarda otizm dünyada daha fazla fark ediliyor ve teşhis ediliyor. İsrail’de otizmin görülme oranı diğer Orta Doğu ülkelerine göre daha yüksek, ama Amerika gibi bazı Batı ülkelerinden hâlâ düşük.
İlginç olan şu: 1972-2004 arasında yapılan bir araştırmaya göre, İsrail’de otizm teşhisi konan çocukların %98’i Yahudi, sadece %2’si Arap kökenliydi. Bunun sebebi gerçekten genetik bir fark mıydı, yoksa farkındalık ve kültürel nedenler mi etkiliydi?
Bu soruyu anlamak için araştırmacılar, son 5 yılda (2008-2013) Hayfa ve Hadera bölgelerindeki iki gelişim merkezinde otizm tanısı almış 200 çocuğun verilerini inceledi. Bu çocukların 129’u Yahudi, 71’i Arap’tı.
Ne buldular?
- Otizmin yaygınlığı iki grupta neredeyse aynıydı: Yahudilerde 1000’de 4,3; Araplarda 1000’de 3,8.
- Ama otizmin tipi farklıydı:
- Arap çocuklarda daha ağır otizm formları daha sık görüldü.
- Yahudi çocuklarda Asperger ve daha hafif tipler daha yaygındı.
- Akraba evliliği önemli bir fark yarattı:
- Arap ailelerde akraba evliliği oranı %21, Yahudi ailelerde %2 civarında.
- Bu durum genetik riskleri artırabilir.
- Cinsiyet farkı:
- Genel olarak otizm erkeklerde çok daha sık.
- Yahudilerde erkek/kız oranı 10’a 1, Araplarda 4’e 1.
- Ek sorunlar:
- Uyku sorunları her iki grupta da yaygındı (%40).
- Arap çocuklarda zihinsel gerilik daha fazlaydı.
- Yahudi çocuklarda epilepsi ve anksiyete bozukluğu daha sık görüldü.
- Teşhis yaşı:
- Her iki grupta da ortalama 3 yaş civarında teşhis kondu.
- Bu da erken farkındalığın arttığını gösteriyor.
- İlk kim fark ediyor?
- Genellikle ebeveynler (%69).
- Yahudi toplumunda öğretmenler de sık fark ediyor, Araplarda bu çok nadir.
Bu farkların nedeni ne olabilir?
- Genetik etkiler: Özellikle Arap toplumundaki akraba evliliği oranı yüksek, bu da otizm riskini artırabiliyor.
- Kültürel farklar: Bazı toplumlarda otizmin erken belirtileri daha az önemseniyor veya fark edilmiyor.
- Sosyal değişimler: Arap toplumunda son yıllarda kadınların iş hayatına katılması, ailelerin küçülmesi ve eğitimin artması farkındalığı artırmış olabilir.
Sonuç olarak
- İsrail’de hem Arap hem de Yahudi çocuklarda otizm oranı birbirine yakın.
- Ama Arap çocuklarda otizmin daha ağır formları ve zihinsel gerilik daha sık.
- Yahudi çocuklarda ise daha hafif otizm tipleri (Asperger gibi) ve anksiyete sorunları öne çıkıyor.
- Öğretmen farkındalığı Arap toplumunda düşük, bu da teşhisi geciktirebilir.