Otizmli çocuklarla çalışan birçok aileyle karşılaşıyorum ve sıkça şu soruyu duyuyorum:
“Hocam, çocuğum göz teması kurmuyor. Ne yapabilirim?”
Bu, otizm spektrumunda yer alan birçok çocuğun yaşadığı ortak bir durum. Ancak elimizde umut verici bilimsel veriler var. Yakın zamanda yayımlanan bir araştırma, çocukların doğal yollarla — özellikle de oyun yoluyla — göz teması ve sosyal etkileşim becerilerini geliştirebileceğini gösteriyor.
Araştırma Ne Diyor?
Finlandiya’da yapılan bu çalışmada, 3–6 yaş arası otizmli çocukların bir kısmına ebeveyn destekli kısa süreli uygulamalar verildi. Amaç: çocukların yüz bölgesine bakış süresini ve sosyal etkileşimlerini artırmak.
Ebeveynlere üç farklı oyun/etkinlik tanıtıldı:
- Yüzdeki ifadeyi bul: “Şu an annem üzgün mü, mutlu mu?” gibi mini oyunlar.
- Gözlere odaklanma çalışması: Göz hizasına inerek oyun oynama.
- Ortak dikkat kurma egzersizleri: Aynı objeye birlikte bakma, birlikte oynama.
Ve sonuç? 4 ay içinde çocukların yüz bölgesine bakışlarında ve ebeveynle etkileşimlerinde dikkat çekici bir artış oldu.
Bu Neden Önemli?
Otistik çocuklar için göz teması, genellikle zorlayıcı olabilir. Göz teması onlar için yorucu, hatta rahatsız edici olabilir. Ancak mesele sadece “bakması” değil — mesele, karşılıklı bağlantı kurmak.
Bu çalışma şunu gösterdi:
“Zorlamak yerine, sevgiyle yönlendirmek; talimat vermek yerine birlikte oyun oynamak” çok daha etkili.
Terapist Gözünden Yorum: Neden İşe Yarıyor?
Çocuklar, en iyi etkileşimli oyunlarla öğrenir. Özellikle otizmli çocuklarda duygusal güven ve tekrara dayalı öğrenme çok önemlidir.
Bu çalışmada uygulanan yöntemler, çocuğun gelişimsel seviyesine uygun, kısa ve tekrarlanabilir etkinlikler içerdiği için:
- Zorlama olmadan bir gelişim sağlandı.
- Ebeveynle bağ güçlendi.
- Çocuk, iletişime daha açık hale geldi.
Pratik Öneriler: Evde Neler Yapabilirsiniz?
Klinikte ya da evde uygulanabilecek bazı öneriler:
1. Göz hizasına inin
Çocuğunuzla konuşurken ya da oynarken onunla aynı seviyede olun. Böylece siz ona “bak” demeden, zaten gözünüzle göz göze gelme fırsatı doğar.
2. Aynı nesneye odaklanın
Bir oyuncağa, resme ya da cama vuran yağmur damlalarına birlikte bakın. Ortak dikkat geliştikçe sosyal bağ da güçlenir.
3. Abartılı yüz ifadeleriyle oynayın
Mutluluğu, şaşkınlığı ya da üzüntüyü abartılı şekilde mimiklerle gösterin. Çocuk yüzünüze bakmayı merak eder hale gelir.
4. Kısa, eğlenceli tekrarlar yapın
Aynı oyunları, kısa aralıklarla ve eğlenceli şekilde tekrar edin. Bu, çocuğun kendini güvende hissetmesini sağlar.
Sonuç: Bağ Kurmak, Göz Temasından Daha Değerlidir
Otizmli bir çocuğun gözünüze bakması, sizi gerçekten “gördüğü” anlamına gelmeyebilir. Asıl mesele, sizinle etkileşimde bulunması, sizinle bir anı paylaşmasıdır.
Bu çalışma bize şunu hatırlatıyor:
Zorlamak yerine ilişki kurmak, beklemek yerine birlikte olmak… işte gerçek gelişim burada başlar.
Unutmayın, çocuğunuz sizinle göz teması kurmakta zorlanıyor olabilir. Ama onunla gönül teması kurmak sizin elinizde.
Kaynak :https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1750946722001155