Tarih: 30 Haziran 2017
Otizm spektrum bozukluğu (OSB) olan çocuklar için araştırmalar, erken teşhis ve kanıta dayalı müdahalelerin çocuğun gelişimi üzerinde büyük fark yaratabileceğini gösteriyor. Hatta tanı şüphesi olan çocuklar bile erken müdahalelerden fayda görebilir.
Erken müdahale (EI), çocuğun okul öncesi dönemde en az iki yıl boyunca uygun bir eğitim ortamında desteklenmesini içerir. Bu sayede bazı çocuklar, normal eğitim ortamına başarılı bir şekilde uyum sağlayacak beceriler kazanabilir.
En Etkili Tedavi Yaklaşımları
Otizm tedavisinde en sık kullanılan ve bilimsel olarak desteklenen yöntemler şunlardır:
1. Uygulamalı Davranış Analizi (ABA)
ABA, olumlu davranışları teşvik eder, olumsuz davranışları azaltır. Yeni beceriler öğretir ve bu becerilerin farklı durumlarda kullanılmasını sağlar.
2. Temel Müdahale Eğitimi (PRT)
PRT, çocuğun dil, oyun ve sosyal beceriler gibi önemli becerileri öğrenmesini motive eder. Bu yaklaşım, becerilerin farklı kişiler ve ortamlar arasında genelleştirilmesini hedefler.
3. Ayrık Deneme Öğretimi (DTT)
DTT, öğrenilecek becerileri küçük adımlara böler ve her adım için ipuçları ve ödüller kullanır. Bu ipuçları ve ödüller zamanla azaltılır, böylece çocuk bağımsız beceriler kazanır.
4. Erken Başlangıç Denver Modeli (ESDM)
ESDM, 12-48 aylık çocuklar için kapsamlı bir ABA programıdır. Bu modelde doğal oyun, kişilerarası etkileşim ve dil becerilerinin geliştirilmesi ön plandadır. Ebeveyn katılımı burada çok önemlidir. Araştırmalar, ESDM alan çocukların bilişsel ve adaptif becerilerde, otizm semptomlarında tipik tedavi alan çocuklara göre daha fazla gelişme gösterdiğini ortaya koymuştur.
5. Lovaas Modeli
2-8 yaş arasındaki çocuklar için tasarlanmış, yoğun ve yapılandırılmış ABA tabanlı bir programdır. Haftada 20-40 saatlik bireysel öğretim içerir ve çocuklara özgü pekiştiricilerle başarı ödüllendirilir. Dil ve taklit becerileri çok önemlidir.
Diğer Destekleyici Tedaviler
Konuşma Terapisi
OSB’li çocuklar sosyal iletişimde zorluk yaşadıkları için konuşma terapisi kritik bir rol oynar.
- Lisanslı konuşma terapistleri (SLP), çocuğun iletişim becerilerini geliştirmesine yardımcı olur.
- Jestler, işaret dili veya resimli iletişim araçları, konuşamayan çocuklarda sıklıkla kullanılır.
Mesleki Terapi (OT)
OT, duyusal bütünleşme sorunlarını ve ince motor becerilerini geliştirmek için kullanılır.
- Küçük çocuklar için genellikle duyusal-motor gelişime odaklanır.
- Daha büyük çocuklarda sosyal davranışları geliştirmeye ve bağımsızlığı artırmaya yardımcı olur.
Fizik Tedavi (PT)
PT, kaba motor becerileri ve denge-koordinasyon üzerinde çalışır.
- OT’ye benzer şekilde, çocukların günlük aktivitelere katılımını artırmayı hedefler.
İlaç Tedavileri
Bazı davranışsal semptomları azaltmak için ilaçlar kullanılabilir. Ama dikkat: İlaçlar yalnızca uzman doktor gözetiminde kullanılmalıdır.
- Risperidon: Çocuklarda agresif davranışları, öfke nöbetlerini ve kendine zarar verme davranışlarını azaltmak için FDA onaylıdır.
- Aripiprazol (Abilify®): Otizmli çocuk ve ergenlerde sinirliliği azaltmak için FDA tarafından onaylanmıştır. Araştırmalar, tedavi alan çocukların yarısından fazlasında belirgin iyileşme sağlandığını göstermiştir.
Özet ve Öneriler
- Erken teşhis ve müdahale, OSB’li çocukların gelişiminde kritik öneme sahiptir.
- ABA, PRT, ESDM ve Lovaas gibi programlar kanıta dayalı en etkili yaklaşımlardır.
- Konuşma terapisi, OT ve PT günlük yaşam becerilerini güçlendirir.
- İlaçlar yalnızca bazı davranışsal semptomları azaltmak için ek destek olarak kullanılmalıdır.
Kaynaklar ve detaylı okumalar: Missouri Otizm Yönergeleri Girişimi, Zwaigenbaum et al. (2015), Makrygianni & Reed (2010), Dawson et al. (2010) ve diğerleri.
Eğer isterseniz, ben bunu bir adım daha ileri taşıyıp ebeveynler için pratik bir rehber hâline getirip, her tedaviyi günlük yaşamdaki örneklerle ve uygulanabilir ipuçlarıyla anlatabilirim.
kaynak:https://www.chop.edu/news/evidence-based-treatment-options-autism