Otizmli bireylerin yaşam süresi uzadıkça, yeni bir soru giderek daha fazla önem kazanıyor: Yaşlılıkta ortaya çıkabilen demans ve özellikle Alzheimer hastalığı, otizmli kişilerde nasıl seyrediyor?
Demans; hafıza, muhakeme ve günlük yaşam becerilerinde bozulmaya yol açan bir genel terimdir. Alzheimer ise demansın en yaygın sebebidir ve vakaların yaklaşık %60-80’ini oluşturur. Yani, her Alzheimer bir demans türüdür ama her demans Alzheimer değildir.
Otizmli bireylerde bu tablo biraz daha karmaşık görünüyor. Çünkü otizmli kişiler zaten hayat boyu bazı bilişsel, sosyal veya duyusal farklılıklar yaşayabiliyor. Bu nedenle, yaşlılıkta ortaya çıkan değişiklikleri anlamak ve doğru şekilde tanımlamak oldukça güç.
Bazı Araştırmalar: “Otizm, Demansa Karşı Koruyucu Olabilir”
- 2019’da yapılan geniş bir çalışmada, otistik bireylerin Alzheimer veya demansa yakalanma ihtimalinin genel nüfusa göre daha düşük olduğu ortaya kondu.
- 2022–2023 yıllarında yürütülen başka araştırmalarda da, otistik bireylerde yaşlılıkta ani bir bilişsel düşüşe dair güçlü kanıt bulunmadı.
Bu sonuçlar, “Acaba otizm bir şekilde demansa karşı biyolojik koruma sağlıyor mu?” sorusunu gündeme getirdi.
Diğer Araştırmalar: “Otizmde Risk Daha Yüksek Olabilir”
- 2023’te yapılan bir araştırmada, 210 otistik yetişkinin %30’u hafıza ve düşünme becerilerinde gerileme yaşadığını bildirdi.
- ABD’de Drexel Otizm Enstitüsü’nün geniş çaplı sigorta kayıtları üzerinden yaptığı analizlerde, otistik bireylerin erken Alzheimer tanısı alma ihtimalinin yaklaşık 2,6 kat daha fazla olduğu görüldü.
- 2025’te yayınlanan daha güncel verilerde, 64 yaş üstü otistik bireylerin yaklaşık üçte birinde demans belirtileri olduğu bildirildi.
Yani bazı bulgular, otizmli bireylerin Alzheimer riskinin daha yüksek olabileceğini düşündürüyor.
Neden Bu Kadar Çelişkili Sonuçlar Var?
- Tanı Zorlukları: Otizm ile Alzheimer’ın belirtileri zaman zaman birbirine benzeyebilir. Bu da tanıda karışıklığa yol açabilir.
- Otizmin Çeşitliliği: Otizm çok geniş bir yelpazeyi kapsıyor. Bazı kişiler bağımsız yaşarken, bazıları daha yoğun desteğe ihtiyaç duyuyor. Bu farklılık, demans riskinin de kişiden kişiye değişmesine sebep olabilir.
- Araştırma Yöntemleri: Kullanılan verilerin sigorta kayıtları mı, klinik muayene mi, yoksa bireylerin kendi bildirimleri mi olduğu sonuçları ciddi şekilde etkileyebiliyor.
Ne Yapılmalı?
- Sağlık uzmanlarının, otizm ve Alzheimer’ın örtüşen belirtilerini ayırt edebilmeyi öğrenmesi gerekiyor.
- Aileler ve bakım verenler, davranış değişikliklerini yönetme, rutinler oluşturma ve doğru sağlık hizmetlerine erişme konusunda desteklenmeli.
- Otizmli bireyler için hazırlanacak ortamlar, duyusal hassasiyetleri dikkate almalı ve stresi en aza indirmeli.
Sonuç
Bugün için kesin olan şey şu: Otizmli bireylerde demans riski hakkında elimizdeki veriler çelişkili. Ancak risk düşük olsa bile, bu ihtimal ciddiye alınmalı. Çünkü hem otizm hem de demans/Alzheimer aynı anda olduğunda, ihtiyaçlar çok daha karmaşık hale geliyor.
Bu nedenle, otizm ve Alzheimer uzmanlarının birlikte çalışarak, bu bireylerin yaşam kalitesini en üst düzeye çıkaracak yeni yaklaşımlar geliştirmesi hayati önem taşıyor.
kaynak:https://autism.org/editorial-autism-and-dementia-and-alzheimers-disease/