Sorting by

×
14 Haziran 2024
Psikoloji

Otizm Ve Bağımlılık

Psikolog Halil Şahin

Otizm ve bağımlılık kavramları arasında kritik alındığında aralarında bir bağlantı kurulamayabilir. Bu yüzden iki kavramın tanı kriterlerine bakmak bize fayda sağlayacaktır. Otistikler, dış dünyadan soyutturlar ve kendi dünyaları için de yaşarlar. Bu durum dışardan bağımlılık sağlayabilecek uyaranlara karşı tepkisizlik oluşmasıyla sonuçlanabilir. Bunun yanı sıra kendi bakım verenlerine özellikle ilk dönemlerde anneye karşı bir bağlanma da göstermezler. Lakin otistiklerin ani ses ve görüntülere karşı tepki gösterdiğini sallanan, dönen ve parlak cisimlere uzun süre bakabildiğini unutmamakta fayda var.  Bağımlılık ise yapılan tekrarlı davranışlar ya da kullanılan nesnelerin üzerinde kontrolun kaybedilmesi olarak özetlenebilir.

Bu açıklamalardan yola çıkarak Otistiklerin eğitim ve terapisinde kullanılan bir modeli ele alalım. Klasik ve Operant koşullanma tekniklerini içinde bulunduran Davranış Değiştirme Modeli otistiklerde kazanılması istenen ve azalması istenen davranışlar üstünde sıkça kullanılmaktadır. Örneğin istenilen bir davranışı yapması beklenen bir otistik davranış ardından hemen verilen ödül Operant koşullanmaya örnektir. Gelişen teknolojiyle birlikte istenilen davranış sonrası verilen ödüller otistiklerin daha çok dikkatini çeken çizgi filmler ve benzeri internet ayaklı uygulamalar oldu.

Çizgi filmlerin hareketliliği ve parlak oluşu otistiklerin dikkatini çekmesini sağladığı gözlemlenmiştir. Lakin otistiklerin hayatlarının her alanında bu durumun kullanılmasının bazı sorunları beraberinde getirebilir. Bunlardan bazıları otizmli bireyin her davranışını güdülemek için bu yönteme başvurmak pekiştirecin etkisini azaltabilir, Hipoaktif (az hareketli) otistikler de sürekli ekran başında olmak Kifoz (Kamburluk), boyun düzleşmesi gibi postür bozuklukları yaşamalarında da etki sahibidir. Bu yüzden internet ve televizyon gibi araçların kullanımı üstündeki kontrolün kaybedilmesi bağımlı davranışlarla sonuçlanabilir.

Otistikler çocuktan istenileni yapması için bu tarz pekiştireçlerin sık kullanılması bir bağımlılık yaratabilir. Bu yüzden bu durumlarda sarılmak (Sosyal pekiştireç), park götürmek (Etkinlik pekiştireci) gibi farklı pekiştireç türleri de kullanılmalıdır. Son olarak Kendi hayatımızdan bir örnekle açıklayacak olursak her gün aynı öğünü yemek diğer gıdaların eksikliğinden kaynaklanan sağlık sorunları yaratır. Bu yüzden her şeyden belli miktar da yemek hepimiz için en sağlıklısı olacaktır.

Okuduğunuz için Teşekkürler.

Danış, M. Z. (2001). Otistik çocuklar. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, (2), 65-82.

Umut, İ. (2021). Otistik özelliklerin internet bağımlılığı ve çok boyutlu algılanan sosyal destek ile ilişkisinin incelenmesi (Master’s thesis, Ege Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü).

Turhan, C., & Vuran, S. (2015). Otizm spektrum bozukluğu gösteren çocuklara sosyal beceri öğretiminde sosyal öykü ve video model uygulamalarinin etkililik ve verimlilikleri.

About The Author

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir