Teşhis Kriterleri
Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) tanı kriterlerini karşılamak için DSM-5 tarafından sağlanan standartlaştırılmış kriterler şunlardır:
A. Sosyal İletişim ve Etkileşimde Kalıcı Eksiklikler (En Az Üç Alan):
- Sosyal İletişim Alanında Eksiklikler:
- Anormal sosyal yaklaşımdan normal ileri geri konuşmanın başarısızlığına kadar uzanan sosyal-duygusal karşılıklılıktaki eksiklikler.
- İlgi, duygu veya duygulanımların paylaşımında azalma.
- Sosyal etkileşimleri başlatamama veya tepki verememe.
- Sözsüz İletişim Alanında Eksiklikler:
- Sosyal etkileşimler için kullanılan sözsüz iletişim davranışlarındaki eksiklikler.
- Göz teması ve vücut dilindeki anormallikler veya jestleri anlama ve kullanmada eksiklikler.
- Yüz ifadelerinin ve sözsüz iletişimin tamamen yokluğu.
- İlişki Geliştirme ve Sürdürme Alanında Eksiklikler:
- İlişkileri geliştirme, sürdürme ve anlama eksiklikleri.
- Davranışları çeşitli sosyal bağlamlara uyacak şekilde ayarlama güçlükleri.
- Yaratıcı oyunları paylaşmada veya arkadaş edinmede zorluklar.
B. Sınırlı, Tekrarlayan Davranış Kalıpları (En Az İki Tür):
- Motor Hareketler, Nesne Kullanımı veya Konuşma Alanında Tekrarlayan Davranışlar:
- Basmakalıp veya tekrarlayan motor hareketler, nesnelerin kullanımı veya konuşma.
- Örneğin, basit motor stereotipler, oyuncakların dizilmesi veya nesnelerin ters çevrilmesi, ekolali, kendine özgü ifadeler.
- Rutinler ve Ritüeller:
- Aynılık konusunda ısrar etme, rutinlere esnek olmayan bağlılık veya ritüelleştirilmiş sözel veya sözel olmayan davranış kalıpları.
- Örneğin, küçük değişikliklerde aşırı sıkıntı, geçişlerde zorluklar, katı düşünme kalıpları, selamlaşma ritüelleri, her gün aynı yolu izleme veya aynı yemeği yeme ihtiyacı.
- Sınırlı ve Sabit İlgi Alanları:
- Yoğunluk veya odak açısından anormal derecede sınırlı, sabit ilgiler.
- Örneğin, olağandışı nesnelere güçlü bağlanma veya bunlarla meşgul olma, aşırı derecede sınırlı veya ısrarcı ilgiler.
- Duyusal Hassasiyet:
- Duyusal girdilere karşı hiper veya hiporeaktivite veya çevrenin duyusal yönlerine olağandışı ilgi.
- Örneğin, acıya/sıcaklığa karşı belirgin kayıtsızlık, belirli ses veya dokulara olumsuz tepki, nesnelerin aşırı koklanması veya dokunulması, ışık veya hareketten görsel olarak büyülenme.
Ciddiyet Seviyeleri: Ciddiyet, sosyal iletişim bozukluklarına ve sınırlı, tekrarlayan davranış kalıplarına dayanmaktadır. Her iki kriter için de ciddiyet üç düzeyde tanımlanır:
- Düzey 3: Çok önemli destek gerektirir.
- Düzey 2: Önemli miktarda destek gerektirir.
- Düzey 1: Destek gerektirir.
Ek Notlar:
- Semptomlar erken gelişim döneminde mevcut olmalıdır.
- Semptomlar sosyal, mesleki veya diğer önemli işlevsellik alanlarında klinik olarak anlamlı bozulmaya neden olmalıdır.
- Bu bozukluklar zihinsel engellilik veya genel gelişimsel gecikme ile daha iyi açıklanamaz.
- Otistik bozukluk, Asperger bozukluğu veya başka türlü adlandırılamayan yaygın gelişimsel bozukluk tanısı alan kişilere otizm spektrum bozukluğu tanısı konmalıdır.
- Sosyal iletişimde belirgin eksiklikleri olan ancak semptomları otizm spektrum bozukluğu kriterlerini karşılamayan bireyler, sosyal (pragmatik) iletişim bozukluğu açısından değerlendirilmelidir.
- https://www.cdc.gov/ncbddd/autism/hcp-dsm.html
