Rachel Berry ve Cate Marsden tarafından kaleme alınan bu yazı, tanı sürecinde olan çocuklara okulda nasıl destek olunabileceğini çok güzel bir şekilde ortaya koyuyor. Özel eğitimde çalışan biz uzmanlar için oldukça tanıdık olan bu durum, maalesef birçok okulun ve ailenin hâlâ yeterince farkında olmadığı bir konu: Bir çocuğun özel eğitime ihtiyacı olması için illa resmi bir tanı almış olması gerekmez.
Teşhis Süreci Neden Bu Kadar Önemli?
Son yıllarda otizm, dikkat eksikliği ve diğer özel öğrenme farklılıkları için tanı alan çocukların sayısı oldukça arttı. Ancak tanı bir anda alınmıyor. Aksine, bazı çocuklar için bu süreç aylar hatta yıllar sürebiliyor. Bu süre boyunca çocuklar; kalabalık, gürültülü ve bol kurallı okul ortamlarında destek almadan kalıyor. Sonuç? Kaygı, zorlanma, başarısızlık hissi ve bazen okuldan soğuma.
Bu boşluğu kapatmak için okullarda yapılabilecek en etkili şeylerden biri: kişiselleştirilmiş destek planları.
1. Davranış, Bize Bir Şey Anlatır
Davranış sadece kurallara uymama değil; çoğu zaman bir çocuğun neye ihtiyaç duyduğunu, neyi anlayamadığını gösteren bir mesajdır.
Örneğin; bir öğrencinin yağmurlu günlerde bile çimenlik sahaya koştuğunu ve orada oynamak istediğini düşünün. Bu öğrenci aslında kuralları çiğnemek istemiyor olabilir. Belki de onun için “oyun alanı” ile “çim saha” arasında bir fark yoktur. Ona göre dışarısı dışarısıdır! Böyle bir durumda, çocukla konuşmak ve ortamın sınırlarını görsel olarak anlatmak çok işe yarayabilir.
Ne yaptık? Fotoğraflarla kısa hikâyeler hazırlayıp ona nerede oynayabileceğini gösterdik. Rol yapma oyunlarıyla bu alanların farkını anlattık. Sonuç? Artık neyi neden yapması gerektiğini anlayan bir çocuk.
2. Esneklik ve Kişiselleştirme Şart
Her çocuğun ihtiyaçları farklıdır. Aynı sınıfta otizm tanısı bekleyen iki öğrenci düşünün:
- Biri rutin sever, her şey belli sırada olsun ister.
- Diğeri içinse aynı sırada gitmek sıkıcı ve bunaltıcı olabilir.
Bu yüzden biz, destek planlarını her çocuk için ayrı ayrı hazırlıyoruz. Görsel çizelgeler, semboller, basit metinler içeren programlar bu noktada çok işe yarıyor. Özellikle iletişim kurmakta zorlanan çocuklar için.
Örnek:
Bazı çocuklar için tüm günün saat saat planlanmış olması onları rahatlatır. Ama bazıları için bu çok yorucudur. Onlara daha kısa vadeli, esnek programlar sunmak gerekebilir. Sabah teneffüse kadar ne olacağını bilmek bile bazı çocuklar için yeterli güveni sağlar.
Bu planları hazırlamak zaman alır ama çocuğun kendini okulda güvende hissetmesi ve öğrenmeye açık hale gelmesi için çok değerli bir yatırımdır.
3. Çocukları Sürece Dahil Etmek Gerekir
Çocuklara sadece ne yapmaları gerektiğini söylemek yetmez; onların da hislerini, korkularını, tercihlerini öğrenmemiz gerekir. Hele ki bazı çocuklar konuşamıyorsa ya da ne hissettiklerini ifade edecek kelimeleri bulamıyorsa, bu daha da önemlidir.
Bir örnek:
Konuşamayan bir öğrencimiz açık hava derslerine katılmak istemiyordu ama nedenini bilmiyorduk. Ona sembollerle dolu bir iletişim panosu sunduk. Ve ne öğrendik? Oynadığı alanlardaki renkli bayraklardan hoşlanmıyordu! Bayrakları kaldırdık, çocuk rahatladı ve artık açık hava etkinliklerine katılmak istiyor.
Sonuç: Tanı Beklemeden de Fark Yaratmak Mümkün
Bir çocuğa tanı konmamış olması, onun zorlandığı alanlar olmadığı anlamına gelmez. Tanı evet önemlidir ama onun öncesinde de çocukları destekleyebiliriz. Kişiselleştirilmiş destek planları sayesinde her çocuk kendini okulda değerli, anlaşılmış ve güvende hissedebilir.
Çocuğunuzun daha iyi bir okul deneyimi yaşaması için uzman raporlarını beklemek zorunda değilsiniz. Küçük ama etkili adımlarla büyük farklar yaratabilirsiniz.
About the Author
