Aileler ve Eğitimciler İçin 5 Maddelik Kanıt Filtresi
Otizm spektrum bozukluğu (OSB) tanısı alan aileler için süreç genellikle yoğun bir belirsizlik ve hızla harekete geçme isteğiyle başlar. Bu hassas dönemde internet ortamında, sosyal medyada ve kulaktan dolma tavsiyelerde yüzlerce farklı terapi, diyet veya “kesin sonuç” vaat eden yöntemle karşılaşılır.
Ancak otizmde gelişimsel pencereler son derece kıymetlidir. Etkililiği kanıtlanmamış yöntemlerle kaybedilen aylar ve yıllar, çocuğun nörolojik gelişiminde en kritik dönemlerin kaçırılmasına yol açabilir. Bu noktada ailelerin ve profesyonellerin elindeki en güvenilir pusula:
Kanıta Dayalı Uygulamalar (Evidence-Based Practices – EBP) yaklaşımıdır.
1. Kanıta Dayalı Uygulama (EBP) Nedir?
Bir yöntemin “kanıta dayalı” kabul edilebilmesi için yalnızca bir uzmanın kişisel görüşü veya birkaç kişinin memnuniyeti yeterli değildir. Kanıta dayalı yöntemler;
- Bağımsız araştırmacılar tarafından tekrarlanmış,
- Kontrollü deney grupları ile test edilmiş,
- Uluslararası hakemli (peer-reviewed) bilimsel dergilerde yayımlanmış,
- Sonuçları istatistiksel ve klinik olarak anlamlı bulunmuş uygulamalardır.
2. Bir Yöntemle Karşılaştığınızda Sormanız Gereken 5 Temel Soru
- “Bu yöntem uluslararası hakemli dergilerde yayımlanmış mı?”
Tanıtım broşürleri veya web sitelerindeki kullanıcı yorumları bilimsel kanıt niteliği taşımaz. Araştırmaların Journal of Autism and Developmental Disorders, Autism Research gibi saygın indeksli dergilerde yer alması gerekir.
- “Araştırmalar yöntemi satan kişilerden bağımsız mı yapıldı?”
Bir terapiyi veya cihazı pazarlayan kişinin kendi yaptığı çalışmalar çıkar çatışması taşır. Bilim, bağımsız ekiplerin aynı olumlu sonuçları bağımsız olarak elde etmesini şart koşar.
- “Dünya Sağlık Örgütü, CDC veya APA bu yöntemi öneriyor mu?”
Amerikan Pediatri Akademisi (AAP), CDC veya İngiltere Ulusal Sağlık Enstitüsü (NICE) gibi kılavuz hazırlayıcı kurumların raporları kontrol edilmelidir. Keşke Türkiye’de bunu yapabilen kurumlar olsaydı da bizden de bir kurum ekleyebilseydik. OtizmTV olarak böyle bir iddiamız var ve bunun hazırlığını yapıyoruz. Bilmenizi isterim.
- “Yöntem kesin garanti veya mucize vaat ediyor mu?”
Bilimsel hiçbir tıp veya eğitim ekolü “yüzde yüz iyileşme garantisi” vermez. Kanıta dayalı modeller net gelişimsel hedefler, veri odaklı takip ve bireysel kazanımlar sunar. Çocuğunuzu ” iyileştiriyoruz, geliştiriyoruz, 20 seansta hallediyoruz, biz daha iyisini yaparız, öncesine bak sonrasına bak vb. ” gibi yaklaşımlar, terapiler ve eğitimlerden uzak durulmalıdır.
- “Müdahalenin riskleri ve güvenlik profili açıkça tanımlanmış mı?”
Özellikle vücuda kimyasal/fiziksel müdahale içeren (ağır metal şelasyonu, kanıtsız diyetler vb.) yöntemlerde çocuğun genel sağlığını tehdit edecek yan etkiler titizlikle sorgulanmalıdır.
Yasal Uyarı : Bu içerik yalnızca kanıta dayalı bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tıbbi tanı, tedavi veya kişisel
terapi planı yerine geçmez. Çocuğunuzun eğitim ve gelişim planı için mutlaka yetkili çocuk psikiyatristleri ve lisanslı
uzmanlara danışınız.
