Bu bölümde özel eğitimde önemli yeri olan Ayrık denemelerle öğretim yöntemini 3 başlıkta inceleyeceğiz.
- Bölüm : Davranışın ABC’si,
- Bölüm : Bölüm : Ayrık denemeler , İpucu ( SD) ve Tepki biçimleri
- Bölüm: Ayrık Denemelerle Öğretim ve Veri Analizi
- Ayrık denemelerle öğretimi nasıl uygulanır ?
- Ayrık denemelerle öğretimin hangi durumlarda kullanabilir ?.
- Ayrık denemelerle öğretimin uygulama basamakları nedir ? .
- Ayrık denemelerle öğretim tekniğini kullanırken ortaya çıkabilecek olası sorunları ve çözümler nelerdir ?
- Veri Toplama ve Analizi nasıl yapılır ?
Davranışın ABC’si,
Davranışın ABC’si olarak bilinen bizde Uyarıcı – Tepki olarak bilinen bu durum özel eğitimde Öncül- Davranış ve Sonuç olarak incelenir.
Öncül, öğrencide istenen tepkiyi ortaya çıkarmaya yönelik terapistin ayırt edici uyaranı yardım, ipucu, istek bildirme, soru veya yönerge çeşitlerinin sunulduğu davranış öncesi durumu ifade eder. SD olarak da gösterilir.
Davranış, ise öğrencinin ipucu karşısındaki tepkisi, davranışın kendisidir. Bu 3 şekilde olabilir doğru tepki, yanlış tepki yada hiçbir şey ortaya çıkmaz. Biz bunu T harfiyle göstereceğiz.
Ücüncüsü, Sonuç, İstenen becerileri veya davranışları güçlendirmek için terapistin bu tepkiye davranış sonucunda ona sunulan olumlu veya olumsuz pekiştirmenin kullanıldığı uyaranı ifade etmektedir.
Şimdi bir çalışma içinde bunu inceleyelim.
ayırtedici uyaran olarak terapist : Bana bak der,
Çocuk: doğru tepkiyi yapar, yani bakar.
Yetişkin : ( Yüksek ve ayırt edici bir ses tonuyla ) Güzel bakıyorsun, aferin, bravo diyerek şeker uzatarak sever. Ortaya çıkan olumlu davranışı artırmak için ayırtedici pekiştirmesini hem yiyecek hem de sosyal pekiştirme dediğimiz birincil ve ikincil pekiştireçleri kullanmıştır. ……
UDA’nın Temel Varsayımları
UDA’da kullanılan uygulama ve stratejilerin dayandığı varsayımlar şunlardır: .
Davranışların iletişim işlevleri vardır:Uygun ve uygun olmayan davranışların tümü çocuk tarafından bir amacı karşılamak üzere sergilenir. Örneğin uygun olmayan bir davranış herhangi bir nesne, durum ya da ilgi elde etmek için sergilenebilir ya da hoşlanmadığı bir durumdan kaçmak/kaçınmak için sergilenebilir. Dolayısıyla, UDA’da yalnızca uygun olmayan davranışların azaltılması değil aynı zamanda uygun biçimde iletişim kurmaya yönelik davranışların öğretilmesi de planlanır.
Kişinin geçmiş öğrenmeleri ve biyolojik özellikleri halihazırdaki davranışlarına katkıda bulunur:Otizmli çocuklar açısından bu varsayım değerlendirildiğinde isteklerini bağırarak, ağlayarak ya da vurarak bildirmeyi öğrendikleri görülmektedir. Bazı davranışların biyolojik temelleri olsa bile, örneğin depresyon, nöbetler, UDA’da kapsamlı programlar hazırlanarak bu gibi durumlara yönelik müdahaleler sunulur.
Uygun ve uygun olmayan davranışların her ikisi de aynı davranış ilkeleriyle yönetilir: Uygun davranışlar ve uygun olmayan davranışların tümü öğrenilen davranışlardır. Dolayısıyla, uygun olmayan davranışların yerine uygun davranışların öğretilmesi mümkündür. Örneğin, ağlayarak nesne elde etmenin yerine mümkünse çocuğa konuşarak, mümkün değilse jest ve mimiklerle ya da bir iletişim aracını kullanarak nesne elde etmeyi istemeyi öğretmek hedeflenmelidir.
Davranışlar içinde bulunulan çevreyle ilişkilidir:Davranış gerçekleştiği çevre ile güçlü bir ilişki içindedir. Çevresel koşulları tanımlamadan, içsel ya da dışsal, davranışı değiştirmeye çalışmak uygun olmayan davranışa katkıda bulunur. Çevresel koşullar öğretim, öğretilen becerinin zorluk düzeyi ve rahatsız edici diğer çevresel koşullar gibi dışsal durumlar olabileceği gibi açlık, uykusuzluk, susuzluk gibi çocuğun kendisinden kaynaklanan ve dikkati yöneltme ve işbirliği kurmayı olumsuz yönde etkileyebilecek içsel koşullar da olabilir.
- Bölüm: Ayrık Denemelerle Öğretim ve Veri Analizi
- Ayrık denemelerle öğretimi nasıl uygulanır ?
- Ayrık denemelerle öğretimin hangi durumlarda kullanabilir ?.
- Ayrık denemelerle öğretimin uygulama basamakları nedir ? .
- Ayrık denemelerle öğretim tekniğini kullanırken ortaya çıkabilecek olası sorunları ve çözümler nelerdir ?
- Veri Toplama ve Analizi nasıl yapılır ?
2. Bölüm : Ayrık denemeler , İpucu ( SD) ve Tepki biçimleri
Ayrık denemeler öğretim yaparken denemelerin ard-arda, planlı, kontrollü ve sistematik bir şekilde sunulduğu; bire bir öğretim yaklaşımıdır.
Her deneme veya öğretim fırsatının kesin bir başlangıç ve bitişi vardır,
hedef beceri tekrarlanan küçük adımlara bölerek adım adım gerçekleştirilir.
Ayrık denemelerle öğretimde çeşitli ipucu stratejilerine dayalı yanlışsız öğretim yöntemleri kullanılır.
5 parçadan oluşur.
- Hedef uyaran, istenen tepkinin oluşması için öğretmenin sunduğu ayırtedici uyaran
- İpucu, çocuğun istenen davranışı ortaya çıkarmasına yönelik yapılan yardım çeşidi
- Tepki, çocukta oluşan davranış
- Sonuç, terapistin çocuğun tepkisine göre yaptığı pekiştirme süreci
- Denemeler arası süre, her bir deneme arasındaki süredir.
ADÖ iletişim / dil, uyarlanabilir davranış, bilişsel / akademik beceriler, sosyal ve oyun becerilerinin gelişimini teşvik etmek ve müdahale davranışlarını azaltmak için erken çocukluk ve temel yaş gruplarındaki kanıta dayalı uygulama kriterlerini karşılamaktadır.
Veri toplama, ADÖ’nün önemli bir parçasıdır ve öğretmenlere / uygulayıcılara başlangıç beceri düzeyi, ilerleme ve zorluklar, beceri edinimi ve bakımı ile öğrenilen becerilerin veya davranışların genelleştirilmesi hakkında bilgi sağlayarak karar vermeyi destekler.
ADÖ hangi yaşlar ile etkilidir?
2 ila 9 yaş arasında kullanımının etkiliğe ilişkin daha fazla kanıt vardır.
ADÖ tarafından hangi beceri veya müdahale hedefleri ele alınabilir?
ADÖ’nün çocukların akademik, bilişsel, iletişim / dil, sosyal ve davranışsal becerilerinde, taklit, eşleme ve sınıflama, alıcı dil, oyun, özbakım vb. becerilerin kazandırılmasındaki etkililiği çeşitli deneysel araştırmalarla gösterilmiştir. Bağımsız yaşam beceri, işbirliği, katılım, taklit ve sembolik oyun becerilerini öğretmek için de kullanılabilir.
ADÖ etkin bir şekilde nerede kullanılıyor?
ADÖ evde, okulda veya topluluk ortamında yapıldığı gibi genellikle bir masada veya odada yapılandırılmış öğretim oturumları olarak kullanılabilir.
Otizmli veya diğer gelişimsel geriliği olan çocuklara yönelik bir eğitim- terapi ve dil müdahale programı mutlaka ayrık denemelerle öğretimi (ADÖ) içermelidir.
Fiziksel Yardım:
Terapistin Çocuğun doğru tepkide bulunması için rehberlik etmesine İpucu denir
5 şekilde sınıflandırılır.
Fiziksel ipucu
Sözel İpucu
Model olma
Jest ve mimiklerle İpucu
Alternatif Sistemlere dayalı İpucu
Terapist çocuğun beklenen davranışı gerçekleştirmediğini gördüğünde istenen becerinin kendiliğinden oluşması beklemek yerine onun oluşmasını sağlamaya yönelik fırsat yaratmak için ipucu sunar.
Terapistin amacı genel olarak istenen davranışın bağımsız gerçekleşmesi için fırsatlar yaratmaktır.
Bu oluşmadığında yardım ve desteğini fiziksel olarak gerçekleştirir.
Fiziksel yardım veya ipucu tam fiziksel veya kısmi fiziksel ipucu olarak ikiye ayrılabilir.
Fiziksel yardım çocuğun istenen davranışı yapamadığı durumda en az istenen ipucu çeşididir.
Amaç çocuğun davranışı gerçekleştirmesidir.
Sonucunda ayrık denemelerle öğretime uygun bir şekilde çocuğun zarar görmeden ve zorlanmadan sadece becerinin kazanılması için fırsat yaratıldığı unutulmamalıdır.
Bölüm: Ayrık Denemelerle Öğretimde Veri Analizi
About The Author
