Asperger Sendromu veya Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) olan bireyler başkalarına karşı empati hissedebilirler. Ancak çoğu zaman bu duyguyu ifade etmekte zorlanabilirler.
Toplumda otizmli bireylerin “soğuk”, “duygusuz” ya da “başkalarının hislerini umursamayan” insanlar olduğu gibi yaygın ama yanlış bir düşünce vardır. Oysa bu bireylerin iç dünyasında empati kurma kapasitesi bulunur. Zorluk, bu empatiyi dış dünyaya aktarmada, yani sözlü veya davranışsal olarak ifade etmededir.
Peki, Empati Nedir?
Empati, bir başkasının ne hissettiğini anlayabilme ve o kişinin yaşadıklarını içten bir şekilde hissedebilme yetisidir. Bir arkadaşınız üzgünken onun duygusunu fark etmek ve bu duyguya içten bir şekilde yanıt verebilmek, empatiye güzel bir örnektir.
Otizmli bireyler ise çoğu zaman, başkalarının ne düşündüğünü ya da hissettiğini anlamakta zorlanabilir. Bu da empati kurmalarını zorlaştırmaz, ama bu süreci daha karmaşık hâle getirir.
Otizmli Yetişkinler Neden Empati Kurmakta Zorlanır?
1. Zihin Kuramı Eksikliği (Zihin Körlüğü)
Bu görüşe göre otizmli bireyler, bir başkasının ne düşündüğünü ya da ne hissettiğini zihinsel olarak canlandırmakta zorlanırlar. Bu duruma “zihin körlüğü” denir.
Örneğin bir arkadaşınız size espri yaptığında gülümsüyorsa, çoğu insan bu esprinin şaka olduğunu anlar. Ancak otizmli bir birey bu ifadenin şaka mı, ciddiyet mi içerdiğini ayırt etmekte zorlanabilir. Bu, karşısındaki kişinin niyetini ya da duygusunu anlamasını da zorlaştırır. Duyguları anlayamamak, empati kurmayı da güçleştirir.
2. Aşırı Duygusal Hassasiyet
Bir diğer teoriye göre otizmli bireyler aslında başkalarının duygularını çok yoğun hissederler. Ancak bu yoğunluk onları bunaltabilir. Yani bir başkasının üzüntüsü, onlarda sanki kendi başlarına gelmiş gibi aşırı bir etki yaratabilir.
Bunu şöyle düşünün: Çok küçük bir odada, aniden çok yüksek sesli bir müzik çalmaya başlıyor ve siz sesi ne kısabiliyor ne de durdurabiliyorsunuz. Bu durum müzikten keyif almanızı zorlaştırır, hatta rahatsız edici hâle getirir. Duygular da bu müzik gibi fazla yüksek olduğunda, onları anlamak ya da ifade etmek zorlaşabilir.
O Zaman Otizmli Bireyler Empati Kurabilir mi?
Araştırmalar bu konuda net: Evet, empati kurabilirler. Hatta bazen tahmin edilenden daha yoğun şekilde hissedebilirler.
Bir araştırmada, otizmli bireylerin, insan yüzlerine bakarak hangi duyguyu taşıdıklarını tanımada aslında oldukça başarılı oldukları görülmüştür. Bu da empati yeteneklerinin var olduğunu, sadece bunun dışarıdan her zaman kolayca anlaşılmadığını gösterir.
Ayrıca bazı genetik çalışmalar da, empatiyle ilişkili belirli genlerdeki farklılıkların otizmli bireylerde daha yaygın olduğunu ortaya koymuştur. Yani bazı bireylerde empatiye dair farklılıklar genetik düzeyde daha karmaşık olabilir.
Sorun Empati Kuramamak Değil, Empatiyi Gösterememek
Dr. Roberson’a göre otizmli bireylerde temel sorun, empati kuramamak değil; kurulan empatiyi başkalarına göstermekte yaşanan zorluktur. Bu zorluk, kişinin kendine ve çevresine dair içsel bir anlayış geliştirmekte zorlanmasından kaynaklanabilir. Yani, hem kendisini hem de başkalarını tutarlı bir şekilde “anlama ve tanıma” sürecinde farklılıklar olabilir.
Bu durum, empatiyi göstermede zorluk yaşamaya neden olur. Duygu vardır ama dışa vurumu kolay değildir.
Özetle:
- Otizmli bireyler empati kurabilir, ancak bu her zaman dışarıdan kolay fark edilemeyebilir.
- Empati kurmayı zorlaştıran iki temel neden vardır: başkasının düşüncelerini hayal etmede zorluk ve duygulara karşı aşırı hassasiyet.
- Sorun empati eksikliğinden çok, empatiyi ifade etme güçlüğüdür.
- Empatinin varlığı, ancak farklı bir şekilde yaşanması ve gösterilmesi söz konusudur.
About The Author
